Smeden in de smidse

23 november 2010

De smederij of smidse is de voorloper van het huidige moderne constructiebedrijf. Smid was vroeger een zeer veel voorkomend beroep, ieder dorp had er wel een. Hij was de belangrijke persoon die alle ijzeren voorwerpen maakte die het dorp of de stad nodig had. In Nederland zijn er nog zo’n 40 bedrijven die dit ambachtelijke vak uitvoeren. We spreken met een van hun vertegenwoordigers: Sjaak van Batenburg van Smederij Van Batenburg uit Zevenbergen.

Sjaak begon 21 jaar geleden met het vak van smid. Hij leerde het vak van zijn vader en opa. “Als kind speelde ik al met kolen, vuur en ijzer. Smeden vond ik geweldig: van niets iets maken.” Hij sloot zich aan bij het Nederlandse Gilde voor Kunstsmeden, deed mee aan wedstrijden en volgde meerdere opleidingen onder andere in Duitsland. Op dit moment is hij nog altijd smid en maakt hij hekwerken voor particulieren, maar ook gereedschappen, tangen, beitels en ornamenten. Sjaak vertelt enthousiast over zijn werk: “Speciale smeedkolen worden zeldzaam. Dit zijn vette kolen waarmee je de oven stookt. Door het toevoegen van lucht door middel van een ventilator creëer je extreem hoge temperaturen van wel 900°C waardoor het staal langzaam buigzaam wordt. Dan kun je het metaal gaan bewerken en vervormen. De hamer is hierbij het verlengde van je lichaam. Een goede smid maakt zijn eigen gereedschappen. Het is noeste arbeid maar ik kan er mijn creativiteit in kwijt. Je kunt je eigen ideeën overbrengen aan mensen. Als smid teken je ook je eigen werk. Als je iets schuin tekent dan smeed je het ook zo, dat zit gewoon in je hoofd. Wat dat betreft lijkt smeden op beeldhouwen. Je eigen fantasie wordt werkelijkheid. Je werk is voor de rest van je leven zichtbaar. Dat maakt het werk eervol. Zo maakte ik de poort van het kerkhof in Zevenbergen. Ik rijd er nog elke dag langs, een meesterwerk waaraan ik vijf weken heb gewerkt.” 

Historie en toekomst

Op de vraag of het vak toekomst heeft antwoordt Sjaak resoluut: “Absoluut, want er is ontzettend veel werk.” Hij zou het jammer vinden als het vak zou verdwijnen. Volgens Sjaak moet er wel het een en ander veranderen in de opleidingen voor de jeugd. “Wij verkregen onze kennis van vader op zoon. Smeden is niet alleen een beetje op een hamer slaan. Smeden is de basis van het huidige constructiewerk. Maar ook de scholing was anders. Wij kregen materiaalkennis, het maken van berekeningen en het maken van uitslagen voor constructies. Dit alles uit het handboek van P.G. van Dongen: Handboek voor Smeden. En juist kennis of het openstaan voor kennis ontbreekt nog wel eens bij de jeugd. Voor een deel ligt dit aan de scholing in Nederland. De overheid heeft gekozen voor minder technische opleidingen zoals het VMBO in plaats van de LTS. Het puur technische onderwijs is verdwenen. De basis is weg.” Maar er gloort hoop, aldus Sjaak, want het tekort aan vakmensen is enorm en de opleiding wordt langzaam weer beter. “Commercie staat in Nederland vaak boven vakmanschap. Maar ook die trend is aan het keren. Steeds meer mensen willen kwaliteit. Kwaliteit overleeft.”

Kennis overdragen 

Sjaak is afgelopen jaar vader geworden van een zoon, Bauke. “Het zou mooi zijn als een tweede generatie het bedrijf zou kunnen voort zetten. Verder zie ik het als mijn taak om kennis over te dragen op de jeugd.” Hij geeft daarom regelmatig excursies of workshops aan scholen. “Ik zou het jammer vinden als kennis verloren zou gaan. Daarom zal ik mij blijven inspannen om bij te kunnen dragen aan de bekendheid en het behoud van het vak.”

Vorige nieuwsitem: 5x Beter presenteert nieuwe middelen
Volgend nieuwsitem: Hogeschool leert studenten lassen met een computergame